SORUNLAR VE ÇÖZÜMLER

RECAİ TEKİN
Genel Müdür

Bu başlıkla yapılacak bir konuşmayı 2 ana bileşene ayırmanın gerekli olduğuna inanıyorum. Bunlardan birincisi kadın kooperatifleri üzerine yapılan istatistiklere pek  yansımayan ama içerden bakanların hemen fark ettiği kimi “insani” engeller, diğeri ise yasal, yapısal ve sistemsel sorunlardır.

İnsanı sorunlardan kastım, kooperatiflerimizin genel ortak profilinin yol açtığı handikaplardır.

Bunlar önem sırasıyla aşağıdaki gibi listelenebilir;

1-ÇARPIK “KOOPERATİF” ALGISI

Kadın kooperatiflerinin en büyük sorunu, ortakların genellikle 3. yaş kuşağı kadınlardan oluşmasıdır. 
Hiçbir zaman planlı üretim sürecine katılmamış ya da aktif çalışma hayatı sona ermiş ama sosyal yanı güçlü emeklilerden müteşekkil bu profil, verimli bir organizasyon kurabilmenin önündeki en büyük engeldir.

Bu profildeki kadınların büyük bir kısmı, kooperatifçiliği bir sosyal faaliyet gibi algılamakta, kooperatif yapısının ekonomik ve üretimsel yönüyle ilgilenmemektedir.

Şuradaki festival, buradaki seminer, oradaki fuar veya bilmem nereye yapılacak –sözde- inceleme gezisi gibi etkinlikler, bu profilin ilgi alanını oluşturmaktadır. Bu etkinliklere ait sosyal medya paylaşımları, medyaya düşen haberler veya yöneticiler ve siyasilerle çekilmiş birkaç fotoğraf karesi, etkinliğin amaç ve sonuçlarından çok daha önemli ve değerlidir.

Sosyal yanı güçlü ve girişken bu ortak profili, bu meziyetlerden yoksun gerçek üreticileri gölgede bırakmakta ve zaten yapısı gereği çekingen ve büyük kısmı donanımsız, ihtiyaç sahibi gerçek üreticinin kooperatife inancını budamaktadır.

2-DEDİKODU

Daha önce çalışma hayatında bulunmamış veya kurumsal bir yapının, bir organizasyonun içerisinde görev almamış ortaklar, kurumun yapıp ettiklerinden haberdar olmalarını sağlayan yasal mekanizmalar varken, sıklıkla dedikoduya başvurmaktadırlar.

Yerinden ve sorumlusundan doğrudan bilgi almak yerine başvurulan dedikodular kooperatifin imajını zedelemekte, dışarıdan samimiyetle destek veren insanları şüpheye sevketmekte, yeni katılımları engellemekte ve birlikte iş yapılan insanların güvenini sarsarak onulmaz yaralara yol açmaktadır.

3-KİŞİSELLİK

Özellikle küçük yerleşim yerlerinde kurulan kooperatiflerde, kooperatif ortakları ve iş gereği temas edilen kişiler birbirlerini yakinen tanımakta ve aralarında çok öncelere dayanan ahbaplıklar kadar, anlaşmazlıklar da bulunabilmektedir.

Özel hayatlar bile, işle ilgili tartışmalarda arguman olarak kullanılabilmektedir.

Hemen herkesin bir diğeri hakkında kişisel bir yargısı vardır ve bu yargı olumsuz ise, kooperatife de olumsuz olarak yansımakta ve kişiler arası ilişkiler kooperatifin kurumsal bir yapı oluşturabilmesini engellemektedir.

Bu öylesine büyük ve yaygın bir sorundur ki, ortakların kişisel kavga ve sürtüşmelerinden bunalan muhasebeciler, artık, kooperatiflerin defterlerini tutmakta isteksiz davranmaktadırlar.

4-DIŞLAMA

Birlikte içinde yer alınan yapıyı sahiplenmek arzu edilen ve olumlu bir davranıştır. 
Ancak, olumsuza evrilmiş hastalıklı ve tekelci bir sahiplenme, kadın kooperatiflerinde sıklıkla görülmektedir.

Genelde, kuruluşta yer alan ortakların, yönetim şemasının ilerde değişmesi riskini bertaraf etmek için yeni ortak kabul etmeme, kendilerinden saymadıkları ortakları pasifize etme çabaları olarak dışa vuran bu eğilim, bazen de, ilerdeki olası kazancı başkalarıyla bölüşmemek için yeni katılımlara engel olunmasıyla gün yüzüne çıkmaktadır.

5-VİZYONSUZLUK

Kooperatife üretim yapan kadınların, asıl kazancı kooperatif “üzerinden” değil de, doğrudan kooperatifin “kendisinden” kazanma düşüncesinin bir sonucudur.

Ürününü, kooperatife, rayiç değerinin çok daha üzerinden satma çabası olarak açıklanabilecek bu yanlışlığı yapanların ortak tavrı “ben zaten o paraya satıyordum, kooperatifin bana faydası ne?” olmaktadır.

Satışları artırmak, yeni pazarlar bulmak vs gibi çalışmaların finansal bedelinin olması bir yana, kurum olarak yapılan yasal ödemeler için bile kooperatifin bu ürünlerin satışından para kazanması gerekliliği göz ardı edilmektedir.

Bu yaklaşımların yarısı bilgisizlikten kaynaklanıyorsa, diğer yarısı da kötü niyet ve bencilliktendir.

Kuşkusuz yukarda saydıklarımızdan fazlasını deneyimlemiş kooperatiflerimiz de vardır.

Maddelerin hemen hepsinin birincil derecede sorumlusu, kadın kooperatiflerinin tipik ortak profilidir. Bu profil değişmedikçe, saydığımız sorunlardan kurtulabilmek çok zor olacaktır.

Bu yüzden, devletin, henüz kuruluş aşamasında, kooperatif ortaklarının nitelikleriyle ilgili zorlayıcı hükümler getirmesi yerinde olacaktır.

Kooperatiflerin yönetimlerinde profesyonellerin yer almasını zorunlu kılacak yasal düzenlemeler veya en azından, bakanlıklar bünyesinde ücretsiz danışmanlık ve denetim hizmeti sunacak birimler oluşturulması verilen emeklerin ve harcanan çabaların karşılık bulmasını kolaylaştıracaktır.

YAPISAL VE SİSTEMSEL SORUNLAR

1- Kooperatiflerin sorunlu ortak profilinin neden olduğu açmazlar yanında, ülkemize özgü çok büyük bir sorun daha yaşanmaktadır. Atıl kadın gücü ve aklını üretime entegre edebilmek ve bu yolla ekonomik ve sosyal gelişime destek vermek amacıyla devletimizin, büyük bir iyiniyetle uygulamaya koyduğu destek programları, kooperatif görüntüsü altında hibe avcılığı yapan kimi uyanıkların istilası altındadır…

Gerçekte hiçbir üretimi ve üretim projesi olmayan insanların, siyasi yakınlıklar yoluyla devletin sunduğu destek programlarına ulaşma çabalarının zaman zaman sonuç verdiği algısı, gerçek bir üretimi ve üretim projesi olan samimi emekçi kadınlarımızın şevkini kırmaktadır.

2- Kooperatiflerin kuruluş sözleşmelerinde yer alan faaliyet alanlarının muğlak veya yoruma açık ifade edilmesi, yasanın öngördüğünün aksine aynı alanda çalışan birden fazla kooperatife cevaz vermekte, bu ise, bir yandan kooperatifleri kendi aralarında rekabete sevketmekte, öte yandan, biraz önce sözünü ettiğimiz hibe avcılarına fırsat vermektedir.

3- “Kadın Girişimi Kooperatifi” tanımı yasal bir tanımdır ve bir kooperatif statüsünü ifade etmektedir. Yasal olarak bu statüde yer almayan kooperatiflerin, üyelerinin tamamı kadın olsa bile “kadın kooperatifi” olarak değerlendirilmesi yanlıştır. Zira yasal olarak tanımlanmış her statü, yasanın zorlayıcı hükümleri dolayısıyla kendine has avantaj ve dezavantajlara sahiptir.

Elbette ki statüsü ne olursa olsun, her kooperatif bir diğeri için muhtemel bir iş ortağıdır ve birlikte çalışmanın önünde bir engel yoktur ancak, “kadın girişimi kooperatifi” statüsünün avantajlarını paylaşırken, dezavantajlarını tek yönlü olarak yüklenmenin de bir anlamı yoktur.

4- Bir üretim kooperatifinin varoluş amacı, alıcısı olan bir mamul üretmek ve sürdürülebilir bir üretim ve pazarlama organizasyonu kurarak üyelerine kazanç sağlamaktır. Ancak, gerek üretim gerekse pazarlama mali açıdan bir güç gerektirmektedir. Kooperatiflerimizin hemen tamamı tek başına bu güçten mahrumdur.

 Kurulan her 100 kadın kooperatifinin 60 ının en geç ikinci yılın sonunda kapanması veya atıl duruma düşmesinin temel nedeni budur ve bu, kooperatiflerimizin en büyük zafiyetidir.

Üretici olan bizleri, kendi portföyündeki alıcılarla buluşturma iddiasında olan ve vakıf veya dernek statüsünde iş yapan kimi organizasyonların, bu büyük zafiyetimizi kazanç kapısı haline getirme uğraşısı malumunuzdur.

İlk bakışta gayet makul bir amaç ve yöntem imiş gibi görünse de, bu uğraşının sahiplerinin, sözümona “kadın kooperatiflerinin çatı örgütü” gibi konum almaları ve hatta emekçi kadınlar adına bağış toplamaları yasa ve etik dışıdır.

Bu dernek ve vakıfların, kamu nezdinde, Kadın Kooperatiflerinin temsilcisi olarak görülmelerinin önüne geçilmesi gerekir.

Bizim adımıza konuşacak kurulu biz kendimiz oluşturmalıyız. Bu konuda gösterilecek gevşeklik kendi kaderimiz hakkında söz söyleme hakkımızın elimizden alınması sonucunu doğuracaktır.

___________

Bütün bu olumsuzlukları bertaraf edebilmenin yolu, bütün kadın kooperatiflerini kapsayarak bir meslek odası gibi faaliyet gösterecek bir çatı örgütü oluşturmaktır.

GÖNENKADIN olarak bu gerekliliği görüyor ve bu konuda atılacak adımları peşinen destekliyoruz.

Böyle bir çatı örgütü mevzuattan üretim planlamasına, AR-GE çalışmalarından finansal desteğe kadar her alanda kooperatiflerimizin destekçisi olabilir.

Siz sevgili dostlarımızın bu önerimize rağbet göstereceğine inanıyor ve bu amaçla yapılacak her türlü çalışmaya elimizdeki bütün imkanlarla, aktif olarak destek vermeyi taahhüt ediyoruz.

Hepimize başarılı, kazançlı ve keyifli çalışmalar diliyorum.

Paylaş!